اصول تجربى و مسلم مادى سازش دارد و نه با واقعيتى كه عقل درك مىكند . « 1 » [ نيافتن دليل بر نبودن نيست ] س 742 - فرضيه دانشمندان روانشناس عصر جديد درمورد نفى تجرد روح ( نفس ) چيست ؟ ( بحث فلسفى ) ج - آنچه كه علماى روانكاو عصر جديد در نفى تجرد نفس فرض كرده‌اند ، اين است كه نفس عبارت است از حالت متّحدى كه از تأثير و تأثر حالات روحى پديد مىآيد ، چون آدمى داراى ادراك به وسيله اعضاى بدن هست ، داراى اراده هم هست ، خشنودى و محبّت هم دارد ، كراهت و بغض نيز دارد ، از اين قبيل حالات در آدمى بسيار است كه وقتى دست‌به‌دست هم مىدهند و اين ، آن را و آن ، اين را تعديل مىكند و خلاصه در يكديگر اثر مىگذارند ، نتيجه‌اش اين مىشود كه حالتى متحد پديد مىآيد كه از آن تعبير مىكنيم به ( من ) . در پاسخ اينان مىگوييم : بحث ما در تجرد روح در اين نبود ، گفتگوى ما در يك مسأله خارجى و واقعى بود كه يا بايد گفت هست ، يا نيست نه اينكه يكى وجودش را فرض كند و يكى نبودش را ، بحث ما بحثى فلسفى است كه موضوعش هستى است دربارهء انسان بحث مىكنيم كه آيا همين بدن مادى است يا چيز ديگرى ماوراى ماده است . « 2 »

--> ( 1 ) . الميزان ( 40 جلدى ) ؛ ج 2 ، ص 240 . ( 2 ) . الميزان ؛ ج 1 ، ص 556